Evdeki Kurallara Ebeveynler de Uymalı mı

Evdeki kurallara ebeveynler de uymalı mı sorusu, aile içinde sınırların ve sorumlulukların nasıl paylaşılacağı konusunda önemli bir noktaya dikkat çeker. Çocuklardan odalarını toplamaları, yemek sırasında telefon kullanmamaları, yüksek sesle konuşmamaları veya verdikleri sözü tutmaları beklenebilir. Ancak yetişkinlerin aynı kuralları sürekli ihlal etmesi, çocukların kuralların yalnızca kendileri için geçerli olduğunu düşünmesine neden olabilir.

Evde belirlenen her kuralın çocuklarla yetişkinlere birebir aynı biçimde uygulanması gerekmez. Yaş, sorumluluk ve günlük ihtiyaçlar farklı olabilir. Buna rağmen kuralın temelinde bulunan saygı, düzen, güvenlik ve sorumluluk anlayışı ailedeki herkesi kapsamalıdır.

Bir çocuğun kuralları benimsemesi yalnızca kendisine söylenenlerle değil, evde gördüğü davranışlarla da ilişkilidir. Ebeveynin sözleriyle davranışları birbirini desteklediğinde çocuk için daha anlaşılır ve güvenilir bir aile düzeni oluşabilir.

Tablet Kapatılınca Öfkelenen Çocuk İçin Ne Yapılmalı

×

Evdeki kurallara ebeveynler de uymalı mı

Evdeki kuralların amacı yalnızca çocuğun davranışlarını kontrol etmek olmamalıdır. Ortak yaşamın daha güvenli, sakin ve düzenli ilerlemesini sağlayan ilkeler, aile bireylerinin tamamını ilgilendirir.

Örneğin yemek masasında telefon kullanılmaması kararlaştırılmışsa yetişkinlerin sürekli mesajlara bakması çocuğun bu kuralı gereksiz görmesine yol açabilir. Benzer şekilde bağırmanın yanlış olduğu söylenirken ebeveynlerin anlaşmazlık sırasında yüksek sesle konuşması, verilen mesajın etkisini azaltabilir.

Çocuklar çoğu zaman kuralların nasıl anlatıldığından önce yetişkinlerin o kurallara nasıl davrandığını fark eder. Bu nedenle ebeveynlerin örnek olması, kuralların uygulanmasını yalnızca çocuğun sorumluluğu olmaktan çıkarır.

Kurallar aile düzeni için var olmalı

Bir evde çok sayıda kural bulunması, o evin mutlaka daha düzenli olduğu anlamına gelmez. Kuralların anlaşılır, uygulanabilir ve belirli bir ihtiyaca dayanması gerekir.

“Çünkü ben öyle istiyorum” anlayışıyla belirlenen kurallar çocuk tarafından keyfî olarak algılanabilir. Buna karşılık kuralın nedeni açıklandığında çocuk yalnızca ne yapması gerektiğini değil, bu davranışın neden önemli olduğunu da öğrenebilir.

Örneğin oyuncakların yürüyüş alanında bırakılmaması, yalnızca evin düzenli görünmesi için değil, birinin takılıp düşmesini önlemek için gerekli olabilir. Yemekten önce ellerin yıkanması temizlikle, gece belirli bir saatte sesin azaltılması ise diğer aile bireylerinin dinlenme hakkıyla ilişkilidir.

Kurallar bu şekilde günlük hayatın gerçek ihtiyaçlarına bağlandığında, ceza aracı olmaktan çıkarak ortak yaşamın bir parçasına dönüşebilir.

Çocuklar sözlerden çok davranışları izleyebilir

Ebeveynler çocuklarına sabırlı olmayı, özür dilemeyi, eşyalarını düzenli kullanmayı ve başkalarının sözünü kesmemeyi öğütleyebilir. Ancak çocuk, yetişkinlerin kendi aralarında nasıl davrandığını da dikkatle gözlemler.

Çocuğa “Sözümü kesme” denildiği hâlde onun anlattıkları sürekli yarıda bırakılıyorsa bu kural karşılıklı saygıdan çok yetişkinin üstünlüğü gibi algılanabilir. Benzer şekilde çocuktan hatasını kabul etmesi beklenirken ebeveynin kendi hatasını görmezden gelmesi, sorumluluk anlayışını zayıflatabilir.

Ebeveynin her zaman kusursuz davranması mümkün değildir. Asıl önemli olan, yanlış bir davranışın ardından sorumluluk alabilmesidir. “Az önce sesimi yükselttim, bu doğru değildi” diyebilmek, çocuğa yetişkinlerin de hata yapabileceğini ve hataların düzeltilebileceğini gösterir.

Aynı kural herkes için aynı ayrıntıyı taşımayabilir

Aile kurallarında eşitlik, herkese tamamen aynı davranılması anlamına gelmez. Yaşa ve sorumluluğa göre farklı uygulamalar bulunabilir.

Örneğin küçük bir çocuğun erken uyuması gerekirken yetişkinler daha geç saatlere kadar uyanık kalabilir. Bu durum kuralın yalnızca çocuk için konulduğu anlamına gelmez. Uyku ihtiyacı yaşa göre değiştiği için uygulama da farklılaşabilir.

Benzer şekilde yetişkinler iş veya aile sorumlulukları nedeniyle telefonlarını belirli zamanlarda kontrol etmek zorunda kalabilir. Ancak bu farklılık çocuğa açıklanmalı ve telefon kullanımı ortak zamanı sürekli kesintiye uğratmamalıdır.

Çocukların farklı yaş dönemlerindeki ihtiyaçları hakkında hazırlanan içeriklere Çocuk Gelişimi kategorisinden ulaşılabilir.

Kuralın nedeni çocuğun yaşına uygun biçimde açıklanmalı

Çocuklar özellikle büyüdükçe kuralların nedenini merak edebilir. Bu merak her zaman otoriteye karşı gelme anlamına gelmez. Çocuk, kendisinden beklenen davranışı anlamlandırmaya çalışıyor olabilir.

Uzun açıklamalar yapmak yerine yaşına uygun ve doğrudan ifadeler kullanılabilir. “Yemekten sonra tabağını mutfağa götürmelisin, çünkü evdeki işleri birlikte paylaşıyoruz” gibi bir cümle, hem beklentiyi hem de gerekçeyi açıklar.

Kuralın nedeni her seferinde tartışmaya açılmak zorunda değildir. Ancak çocuğun sorusunu tamamen geçiştirmek, kuralı anlamsız veya cezalandırıcı gösterebilir.

Ebeveynler arasında tutarlılık neden önemlidir

Anne ve babanın her konuda aynı düşünmesi mümkün olmayabilir. Ancak temel aile kurallarında sürekli değişen mesajlar verilmesi çocuğun neyin geçerli olduğunu anlamasını zorlaştırabilir.

Bir ebeveynin izin vermediği bir davranışa diğerinin sürekli göz yumması, çocuk açısından belirsizlik oluşturur. Zamanla çocuk hangi yetişkinden daha kolay izin alabileceğini öğrenebilir ve kurallar pazarlık konusuna dönüşebilir.

Bu nedenle ebeveynlerin çocuk yanında tartışmadan önce kendi aralarında konuşmaları yararlı olabilir. Her ayrıntıda aynı fikirde olmak yerine temel sınırlar üzerinde uzlaşmaları yeterlidir.

Bir kural değiştirilecekse bu değişiklik çocuğa birlikte açıklanabilir. Böylece çocuk, kuralların rastgele değil, aile tarafından değerlendirilerek belirlendiğini görebilir.

Yetişkinlere ayrıcalık sağlayan kurallar güveni zedeleyebilir

Bazı evlerde çocuklardan sessiz olmaları, eşyalarını toplamaları ve sözlerini tutmaları beklenirken yetişkinler bu davranışlara aynı özeni göstermeyebilir. Bu durum uzun süre devam ettiğinde çocuk kuralları adaletsiz bulabilir.

Örneğin çocuğa yüksek sesle konuştuğu için uyarı yapılırken ebeveynlerin kendi tartışmalarında bağırması, kuralın güvenilirliğini azaltır. Çocuktan odasını toplaması istenirken ortak alanlarda yetişkinlerin eşyaları sürekli dağınık bırakması da benzer bir çelişki oluşturabilir.

Ebeveynlerin sorumlulukları çocuklardan daha fazla olabilir. Ancak bu durum ortak yaşamla ilgili temel kurallardan tamamen muaf oldukları anlamına gelmez.

Evdeki sorumluluklar yaşa göre paylaşılabilir

Kurallar yalnızca yapılmaması gereken davranışlardan oluşmamalıdır. Aile bireylerinin katkıda bulunabileceği küçük sorumluluklar da ortak düzenin parçasıdır.

Küçük bir çocuk oyuncaklarını belirlenen sepete koyabilir. Daha büyük bir çocuk masasını hazırlamaya, çamaşırlarını ayırmaya veya evcil hayvanın suyunu kontrol etmeye yardımcı olabilir. Yetişkinler ise daha kapsamlı ev işleriyle birlikte kendi kişisel düzenlerinden de sorumlu olmalıdır.

Çocuğa görev verilirken ebeveynin hiçbir iş yapmadan yalnızca denetleyen kişi olması doğru bir örnek oluşturmayabilir. Çocuk, ailede herkesin kendi gücü ve yaşı ölçüsünde katkı sunduğunu gördüğünde sorumlulukları daha anlamlı bulabilir.

Evde görev paylaşımı ve ortak yaşam düzeniyle ilgili farklı içerikler için Aile Yaşamı kategorisi incelenebilir.

Telefon ve ekran kuralları yetişkinleri de kapsamalı

Ekran kullanımı günümüzde ailelerin en sık sınır belirlediği alanlardan biridir. Çocuğun telefon, tablet veya televizyon karşısında geçirdiği süre konuşulurken yetişkinlerin ekran alışkanlıklarının göz ardı edilmesi çelişkili bir tablo oluşturabilir.

Çocuğa yemek sırasında telefonun yasak olduğu söylenirken ebeveynin sürekli bildirimleri kontrol etmesi, kuralın yalnızca çocuğu sınırlandırmak amacıyla konulduğu izlenimini verir.

Bunun yerine ailece uygulanabilecek zamanlar belirlenebilir. Yemek masası, kısa aile sohbetleri veya birlikte yapılan etkinlikler sırasında ekranlara ara verilebilir.

İş nedeniyle gelen önemli bir arama varsa ebeveyn bunu kısa bir cümleyle açıklayabilir. Böylece çocuk hem istisnaların olabileceğini hem de istisnaların kuralı tamamen ortadan kaldırmadığını görür.

Evde aile kuralları hakkında çocuklarıyla sakin biçimde konuşan ebeveynler

Saygı kuralı tek yönlü olmamalı

Çocukların ebeveynlerine saygılı davranması beklenebilir. Ancak saygı yalnızca küçükten büyüğe yönelen bir zorunluluk değildir. Çocuğun düşüncelerini dinlemek, özel eşyalarına izinsiz dokunmamak ve onu başkalarının yanında küçük düşürmemek de saygının parçasıdır.

Çocuğun her isteğinin kabul edilmesi gerekmez. Buna rağmen istek reddedilirken kullanılan dil önemlidir. Alay etmek, utandırmak veya küçümsemek yerine sınır sakin biçimde açıklanabilir.

Çocuk, kendisine saygılı davranıldığını gördüğünde saygının yalnızca korkuyla yerine getirilen bir kural olmadığını öğrenebilir.

Özür dileme yalnızca çocuktan beklenmemeli

Bir çocuk kardeşini kırdığında veya yanlış bir davranışta bulunduğunda özür dilemesi istenebilir. Ancak ebeveynin çocuğa karşı haksız davrandığı durumlarda aynı sorumluluğu üstlenmesi de önemlidir.

Ebeveynin özür dilemesi otoritesini kaybetmesi anlamına gelmez. Aksine hatanın kabul edilebildiği ve ilişkinin onarılabildiği güvenli bir ortam oluşturabilir.

“Seni dinlemeden karar verdim, bunun için üzgünüm” gibi açık bir ifade, çocuğa samimi özrün nasıl göründüğünü gösterebilir. Özrün ardından davranışın değişmesi ise verilen mesajı güçlendirir.

Verilen sözlerin tutulması güven duygusunu destekler

Ebeveynler yoğunluk içinde çocuklarına verdikleri bazı sözleri unutabilir. Her sözün mutlaka planlandığı şekilde gerçekleşmesi mümkün olmayabilir. Ancak sürekli tutulmayan sözler, çocuğun yetişkinlerin söylediklerine güvenmesini zorlaştırabilir.

Bir plan değiştiğinde durum açıkça anlatılabilir. “Bugün parka gidemeyeceğiz” demekle yetinmek yerine neden gidilemediği ve mümkünse yeni planın ne olduğu paylaşılabilir.

Çocuktan sözünde durması bekleniyorsa yetişkinlerin de verdikleri sözleri ciddiye alması gerekir. Gerçekleştirilmesi belirsiz vaatlerde bulunmamak bu açıdan daha sağlıklı olabilir.

Ses tonu da ev kurallarının parçasıdır

Bazı evlerde belirgin bir “bağırmama” kuralı bulunmasa da iletişim biçimi aile ortamını doğrudan etkiler. Sürekli yüksek ses, emir cümleleri ve sert tepkiler çocuğun da benzer bir dil kullanmasına neden olabilir.

Çocuk bağırdığında yalnızca sesini kesmesini istemek yerine duygusunu daha sakin bir biçimde ifade etmesine yardımcı olunabilir. Ancak ebeveynin de kendi öfkesini yönetmeye çalışması gerekir.

Yetişkinin zaman zaman sesini yükseltmesi mümkündür. Böyle bir durumda davranışı normalleştirmek yerine fark etmek ve sonrasında konuşmak daha yapıcıdır.

Kişisel eşyalar konusunda herkes dikkatli olmalı

Çocuğun ebeveynine ait bir eşyayı izinsiz alması doğru bulunmayabilir. Aynı şekilde ebeveynin de çocuğun özel eşyalarını gereksiz yere karıştırmaması gerekir.

Küçük çocuklarda güvenlik nedeniyle denetim daha fazla olabilir. Yaş büyüdükçe çocuğun kişisel alanına ve eşyalarına yönelik sınırlar da yeniden değerlendirilmelidir.

Bir eşyanın kontrol edilmesi gerekiyorsa mümkün olduğunca çocukla konuşulabilir. Güvenlik açısından acil bir durum yoksa gizlice arama yapmak yerine kaygının nedeni açıkça paylaşılabilir.

Ortak alanların düzeni ortak sorumluluktur

Salon, mutfak ve banyo gibi alanlar ailedeki herkes tarafından kullanılır. Bu nedenle ortak alanların düzeni yalnızca bir kişinin görevi olmamalıdır.

Çocuk eşyalarını ortak alanda bırakıyorsa toplaması istenebilir. Ancak yetişkinlerin de kendi bardaklarını, kıyafetlerini veya iş eşyalarını sürekli ortada bırakmaması gerekir.

Her eşyanın belirli bir yeri olduğunda kurala uymak kolaylaşabilir. Çocuğa “Dağınıklık yapma” demek yerine oyuncağın, okul çantasının veya ayakkabıların nereye konulacağı gösterilebilir.

Ev düzenini kolaylaştırmaya yönelik farklı öneriler için Ev ve Yaşam kategorisindeki içeriklere göz atılabilir.

Mahremiyet kuralları yetişkinler için de geçerlidir

Kapıyı çalmak, özel konuşmaları başkalarıyla paylaşmamak ve kişisel fotoğrafları izinsiz yayımlamamak aile içindeki mahremiyetin parçalarıdır.

Çocuktan ebeveyn yatak odasına girmeden önce kapıyı çalması isteniyorsa yetişkinlerin de çocuğun odasına girerken benzer bir özen göstermesi gerekir. Küçük yaşlarda güvenlik nedeniyle kapının açık tutulması gerekebilir; ancak bu durum çocuğa uygun bir dille açıklanabilir.

Çocuğun fotoğraflarını veya anlattığı özel bir olayı onun bilgisi olmadan sosyal medyada paylaşmak da mahremiyet açısından değerlendirilmelidir.

Kurallar öfke anında değiştirilmemeli

Çocuğun bir davranışına sinirlenen ebeveyn, o anda yeni ve ağır bir kural koyabilir. Ancak öfke geçtikten sonra uygulanmayan bu kararlar, kuralların ciddiyetini azaltır.

Yeni bir sınır gerekli görünüyorsa önce sakinleşmek, ardından kuralın gerçekten uygulanabilir olup olmadığını düşünmek daha doğru olabilir.

“Bir daha hayatın boyunca telefon yok” gibi sürdürülemeyecek ifadeler yerine davranışla bağlantılı, belirli ve geçici sonuçlar kullanılabilir. Kuralın ne zaman yeniden değerlendirileceği de açıklanabilir.

İstisnalar kuralları değersiz hâle getirmemeli

Aile hayatında misafirlik, tatil, hastalık veya özel günler nedeniyle bazı kurallar esneyebilir. Bir gece daha geç uyumak veya özel bir etkinlik sırasında ekran süresinin uzaması mümkün olabilir.

İstisnanın neden yapıldığı açıklandığında çocuk günlük düzenle özel durum arasındaki farkı daha kolay anlayabilir. Ancak her isteğin “bugünlük” gerekçesiyle kabul edilmesi, temel düzenin kaybolmasına neden olabilir.

Esneklik ile belirsizlik aynı şey değildir. Esneklik, kuralın amacı korunarak koşullara göre makul değişiklik yapılmasıdır.

Kurallara uyulmadığında sonuçlar önceden bilinmeli

Bir kural ihlal edildiğinde ebeveynin o anki ruh hâline göre farklı tepki vermesi, çocukta belirsizlik oluşturabilir. Aynı davranış bir gün görmezden gelinirken başka bir gün ağır biçimde cezalandırılıyorsa çocuk sınırı anlamakta zorlanabilir.

Kurala bağlı sonuçların davranışla ilişkili ve ölçülü olması önemlidir. Oyuncaklar toplanmadığında bir süre yeni oyuna geçilmemesi, davranışla bağlantılı bir sonuç olabilir.

Hakaret, korkutma, fiziksel ceza veya çocuğu uzun süre duygusal olarak dışlama, aile kuralı öğretmenin sağlıklı yolları değildir.

Ebeveynin kendi ihtiyacını açıklaması yararlı olabilir

Çocuklar bazı kuralları yetişkinlerin keyfi isteği gibi görebilir. Ebeveyn kendi ihtiyacını açık biçimde anlattığında kural daha anlaşılır hâle gelebilir.

“İşten geldikten sonra on dakika sessizce dinlenmeye ihtiyacım var, ardından seninle ilgileneceğim” ifadesi, çocuğa hem sınırı hem de sonrasında ne olacağını anlatır.

Bu yaklaşım çocuğun her zaman beklemesini gerektirmez. Acil veya önemli bir ihtiyacı olduğunda ebeveyne ulaşabileceğini bilmesi gerekir. Ama günlük hayat içinde herkesin dinlenme, çalışma ve yalnız kalma ihtiyacının bulunabileceğini öğrenebilir.

Çocuklar kuralların belirlenmesine katılabilir

Her kuralın çocuk tarafından belirlenmesi mümkün değildir. Güvenlik, sağlık ve temel sorumluluklarla ilgili bazı sınırlar yetişkinlerin sorumluluğundadır.

Bununla birlikte günlük hayatı ilgilendiren konularda çocuğun fikri alınabilir. Hafta sonu ekran saatleri, oyuncakların yerleştirileceği alan veya ailece yapılacak görev paylaşımı birlikte konuşulabilir.

Çocuğun görüşünün alınması, bütün isteklerinin kabul edileceği anlamına gelmez. Kendisini ilgilendiren konularda düşüncesinin önemsendiğini hissetmesine yardımcı olur.

Kurallar düzenli olarak gözden geçirilmeli

Çocuk büyüdükçe daha önce gerekli olan bazı kurallar anlamını kaybedebilir. Küçük yaşta uygulanan bir sınır, çocuğun sorumluluğu arttığında yeniden düzenlenebilir.

Örneğin telefon kullanımı, dışarıda geçirilen zaman veya kişisel alanla ilgili kurallar yaşa göre değişebilir. Eski bir kuralı yalnızca alışkanlık nedeniyle sürdürmek, gereksiz çatışmalara yol açabilir.

Aile düzeninde değişiklik olduğunda da kurallar yeniden değerlendirilebilir. Okula başlama, taşınma, yeni kardeş veya ebeveynin çalışma saatlerindeki değişim günlük planı etkileyebilir.

Ebeveynlerin her zaman kusursuz olması beklenmemeli

Ebeveynlerin evdeki bütün kurallara eksiksiz uyması gerçekçi değildir. Yorgunluk, yoğunluk veya dikkatsizlik nedeniyle hatalar yaşanabilir.

Çocuk açısından önemli olan, yetişkinin kendisini tamamen kuralın dışında görmemesidir. Hatasını fark eden, gerektiğinde özür dileyen ve davranışını düzeltmeye çalışan bir ebeveyn güçlü bir örnek sunabilir.

Kusursuzluk yerine tutarlılık ve sorumluluk hedeflenmelidir. Bir kuralın zaman zaman ihlal edilmesiyle sürekli önemsenmemesi aynı şey değildir.

Çocuğun kuralları sorgulaması her zaman saygısızlık değildir

Çocuk büyüdükçe bazı sınırların nedenini sorabilir, farklı bir öneri sunabilir veya kuralın adil olmadığını düşünebilir. Bu davranış hemen itaatsizlik olarak değerlendirilmemelidir.

Sorgulama sırasında kullanılan dil elbette önemlidir. Çocuk düşüncesini saygılı biçimde ifade etmeyi öğrenirken ebeveyn de dinlemeye açık olabilir.

Kuralın geçerli nedeni varsa bu neden açıklanabilir. Çocuğun haklı olduğu bir nokta bulunuyorsa kural değiştirilebilir. Ebeveynin fikrini değiştirmesi zayıflık değil, yeni bilgiyi değerlendirebilme becerisidir.

Aile kuralları korkudan çok güvene dayanmalı

Çocuğun yalnızca ceza almamak için kurala uyması, kuralın amacını benimsediği anlamına gelmez. Ebeveyn yanında olmadığı anda davranış değişebilir.

Kuralların gerekçesi anlaşıldığında ve yetişkinler de aynı değerlere uygun davrandığında çocuk zamanla iç denetim geliştirebilir. Başkasının eşyasına saygı göstermenin, sesini kontrol etmenin veya sorumluluklarını yerine getirmenin yalnızca cezadan kaçınmak için olmadığını fark edebilir.

Aile içinde güvenin güçlü olması, çocuğun hata yaptığında bunu saklamak yerine konuşabilmesini de kolaylaştırır.

Evdeki kurallar ortak yaşamın dilini belirler

Evdeki kurallara ebeveynler de uymalı mı sorusunun yanıtı, kuralların temel amacına bağlıdır. Saygı, güvenlik, sorumluluk ve ortak yaşamla ilgili ilkeler yalnızca çocukları değil, ailedeki herkesi kapsamalıdır.

Uygulamanın ayrıntıları yaşa ve sorumluluklara göre değişebilir. Çocuk daha erken uyuyabilir, yetişkin iş nedeniyle telefonunu kontrol edebilir veya bazı kararların sorumluluğunu ebeveyn üstlenebilir. Ancak bu farklılıklar açık ve anlaşılır olmalıdır.

Ebeveynlerin sözleriyle davranışlarının uyumlu olması, çocukların kuralları daha güvenilir bulmasına yardımcı olur. Hata yapıldığında sorumluluk almak, özür dilemek ve davranışı düzeltmek de bu tutarlılığın bir parçasıdır.

Çocuklara kuralları öğretmenin en etkili yollarından biri, yetişkinlerin de benzer saygı ve sorumluluk anlayışıyla hareket etmesidir. Böyle bir ev düzeninde kurallar yalnızca yasaklardan değil, birlikte yaşamanın gerektirdiği karşılıklı hak ve sorumluluklardan oluşur.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her ailenin günlük düzeni, çocukların yaşları, sorumlulukları ve aile içi ihtiyaçları farklılık gösterebilir.

Bu yazıya tepkin ne?

0 Beğendim 0 Sevdim 0 Komik 0 Vay Be 0 Üzücü 0 Sinir